Мемлекет Басшысы Нұрсұлтан Назарбаев жұмыс сапарымен Қостанай және Солтүстік Қазақстан облысында болып, астықты аймақтардың жай-күйімен танысты. Сапар барысында Президент ауыл шаруашылық жерлерімен танысу, өңірдің әлеуметтік нысандарында болу, сондай-ақ облыстың ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілермен кездесті. 

ҚОСТАНАЙДА

Нұрсұлтан Назарбаев Қостанайда ауыл шаруашылық өнімдерін өн­ді­рушілерімен болған жиында Қос­танайға жыл сайын арнайы келетін­дігін атап өтті. «Қостанай облысы жалпы Қазақстан астығының 30 пайызын өндіреді. Бұл жерде өндірістің мықты базасы бар, көлік өндірісі, ірі шикізат кәсіпорындары. Тұтастай алғанда, бұл жердегі жағдайды көңіл толтырарлық деп айтуға болады», – деді Мемлекет Басшысы. Елбасы биылғы жылы елімізде астық өндірісі 16 млн. тонна деңгейінде күтілетіндігін және астық жинау науқаны басты назарда болу керектігін атап айтты.

– Мемлекет бұл үшін елеулі қол­дау көрсетуде. Болашақты айтар болсақ, алдағы уақыттарда әлемде азық-түлікке деген сұраныс 50 пайызға дейін артпақ, 2030 жылға қарай жер шарындағы адамзат саны 1 мил­лиард­қа көбейеді. Бізге өңдеу кәсіпорында­ры ұйымдарын ұйымдастыруды күшей­ту қажет. Біздің жерімізде не өсірілетін болса, соның барлығы да осы жерде өңделу қажет. Бұл тек астыққа ғана қатысты емес, сонымен қатар мұнай мен кен өндірісіне де қатысты. Өнім өңдеу жолға қойылса, экономикалық көрсеткіштер де жо­ғарылайды. Қазіргі кезде ауылды жерлерге мемлекеттік қолдау көрсете отырып, біз аграрлық кешенді нарықта бәсекеге қабілетті болуға дайындаудамыз, – деді Елбасы.

Мемлекет Басшысы аграршылармен әңгімелесу барысында қалып­тасқан дәстүр бойынша жиын-терін науқанына дайындық барысымен танысып шығу үшін Қостанай облысына келгенін атап өтті.

– Қостанай облысы астығымыздың 30 пайызын, ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің 10 пайызын қамтамасыз етеді. Бұған қоса, мұнда қуатты өнеркәсіп базасы, бокситті қоса алғанда, пайдалы қазба­ларға бай кен орындары бар, автомобиль жасау саласы дамып келеді. Биыл біз 16 млн. тонна астық жинауды жоспарлап отырмыз. Егер Қостанай облысында 4,5 млн. тонна жиналатын болса, бұл жақсы көр­сеткіш болмақ. Енді жиын-терін науқанын өткізуге бар күшті салу керек. Мемлекет бұған барлық жағынан көмектесетін болады, – деді. Нұрсұлтан Назарбаев аграрлық саланың стратегиялық мәні зор бол­ғандықтан мемлекет қолдау көрсетіп келе жатқанына тоқталды.

– Жер шары тұрғындарының өсу қарқынын ескерсек, таяу уақытта азық-түлікке сұраныс та артатын болады. Осы орайда ауыл шаруашылығының рөлі артады. Осыған дайын болу керек. Бүгінгі әлемдік тәжірибе шикізат қолда бар кезде ішкі және сыртқы нарықтарға дайын өнімдерді жеткізу үшін оны толық қайта өңдеу қажеттігін көрсетіп отыр. Сіздердің бәріңіз агроөнеркәсіп кешенін қолдауға және қаржылық көмек көрсету, тәуе­келдерді сақтандыру, ауыл шаруашылық техникалары лизингісі, сондай-ақ салаға жаңа технологияларды енгізуге бағыт­талған «Агробизнес-2020» бағдар­ла­ма­сымен таныссыздар. Мұның бәріне 3 триллионнан астам теңге бөлінеді. Бұл өте көп шығын. Осы жылдар ішінде біз ауыл шаруашылығына 1,5 трлн. теңге бөл­генімізді де атап өту керек, – деді Қазақстан Президенті. Бұдан басқа Мемлекет Басшысы ауыл шаруашылығын әртарап­тан­дырудың және мал шаруашылығы саласын дамыту аясында мемлекеттік қаражаттың тиімді жұмсалуының ма­ңыздылығына тағы да назар аударды.

– Тек бір ғана дара дақылды ша­руа­шылықпен, яғни астық егумен айналысуға болмайтынын түсінген жөн. Біз дәнді дақылдың зор экспорттық әлеуеті бар екенін, бірақ сонымен қатар, ауыл ша­руашылығының өзге түрлерінің де тиімділігі болатынын түсінеміз. Сондықтан соңғы жылдары әлемнің басқа мемле­кеттері сияқты біз мал шаруашылығын дамытуға аса маңыз береміз. Соған сәйкес, жемшөп өндірісін дамыту қажет, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Бұған қоса, кездесу барысында Мемлекет Басшысы өңірдегі индустриялық бағдарламалар аясында құрылған нысандардың толық жұмыс істеуі қажеттігін атап көрсетті.

– Мысалы, іске қосылған 14 нысан жұ­мыс істемейді, тиісті қуатының 50 пайыз мөлшерінде ғана жұмыс істеп тұрған кә­сіпорындар бар. Біз мемлекет қаражатын не үшін жұмсадық? Бұл осындай мә­селелерге жеткіліксіз көңіл аударылатынын білдіреді. Толық жұмыс істемей тұрған өнеркәсіп нысандары сондай-ақ өңірлік бюджетке түсетін салық түсімін азайтады. Сонымен қатар, индустриялық бағдарлама іске асырылған үш жарым жылда облыстың 4 ауданы оған қатыс­тырылмаған және соған сәйкес индус­триялық жобалар енгізілмеген, – деді Ел­ба­сы.

Қазақстан Президенті Бірыңғай эко­номикалық кеңістік пен Кеден одағы­ның құрылуы Қостанайды қосқанда, шекара маңындағы облыстарды ынталандырып, тауарлар экспортын ұлғайтуға тиістігін атап өтті. Кездесу барысында Қостанай облысының әкімі Н.Сәдуақасов өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуының негізгі қорытындылары мен алдағы ке­зеңдегі міндеттері туралы баяндады.

ҚЫЗЫЛЖАРДА

Бұдан кейін Мемлекет Басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың жұмыс сапары Солтүстік Қазақстан облысында жалғасты. Елбасы Қызылжарға аяқ басқан сәтте жиын-терін жұмыстарының барысымен та­нысып, агроөнеркәсіп кешені саласы өкіл­дерімен кездесті. Бүгінде «Қазақстан – 2050» ұзақ мерзімді Стратегиясын басты бағдар ретінде алған солтүстікқазақ­стан­дықтар әлеуметтік-экономикалық даму­дың негізгі көрсеткіштері бойынша жүйелі жұмыстар атқарып келеді. Аг­роөнеркәсіп кешенінің дамуында оң серпін байқалады. Бүгіндері экспортты әртараптандыруға және тұрғындарды жұмыспен қамтуға жол ашып отырған ауыл шаруашылығы негізгі табыс көз­дерінің бірі болып саналады. Облыс тұр­ғындарының жартысынан көбі ауылдық жерлерде тұратындықтан, бұл саланы үдемелі түрде алға бастырудың әлеуметтік те, экономикалық та маңызы зор. Биыл «Дипломмен – ауылға!» бағ­дарламасы аясында елді мекендерге 156 жас маман тартылып, түгелдей көтерме жәрдемақымен қамтылды. Олар тұрғын үйлерді жылдық 0,01 пайыз жеңілдікпен алу құқығына ие. Аграрлық сектордағы жетістіктер, ең алдымен, мемлекеттің аграрлық кешенді қуатты қолдау саясатымен тығыз сабақтас. Осыдан-ақ астық өндірісі облыс экономикасының басты көрсеткішіне айналғанын байқау қиын емес. Оның үстіне әлемдік астық рыногында ұзақ мерзімді сұраныстың арту үрдісі экспортқа бағытталған астық өндірісін дамыту қажеттігін алға тартады. Үстіміз­дегі жылы өңір диқандары 3,6 миллион гектар алқапқа бітік егін өсіре білді. Егіншілік мәдениетін арттыру және техникалық қайта жарақтандыру бойынша қарқынды шаралар атқарылды. 3,5 миллион гектардан астам жерге дәнді дақылдар өсірудің жаңа ресурсын үнемдеу технологиясы игерілді. 8,7 миллиард теңгеге 658 бірлік осы заманғы техникалар сатып алынды. Әрбір төртінші техника лизинг шартымен әкелінді. Агроқұрылымдарды астық сақ­тайтын сыйымдылықтармен қам­тамасыз ету жайы жан-жақты ойластырылған. Сыйымдылығы 39 мың тонна болатын екі элеватор пайдалануға берілсе, жыл аяғына дейін 150 мың тонналық 8 астық сақтау нысандарын іске қосу жоспарланған.

Алқалы жиында Ауыл шаруашылығы министрі Асылжан Мамытбеков егіншілік пен мал шаруашылығына қатысты мә­селелерді, субсидиялаудағы өзгеріс­тер­ді, оның ішінде жергілікті қазына есебінен инвестициялық қаржылан­дырудың тиімділігін әңгімеледі. Ірі ша­руа­шылық жетекшілері Еркебұлан Мәм­бе­тов, Серік Малаев және Иван Фисенко Отан қамба­сына Қызылжардың сапалы астығы құ­йылатынына сендіре отырып, жан-жақты қолдауы үшін Елбасыға ризашы­лық сез­ім­дерін жеткізді.

– Мен өз Жолдауларымда ауыл ша­руашылық өндірісін арттырып, жаңа сапалық деңгейге көтеру мәселелерін үнемі қозғап келемін. Жаңа технологияларды кеңінен қолдана отырып, егістік түсімін елеулі түрде арттыруға біздің қабілетіміз де, тәжірибеміз де, қаржылық күшіміз де жетеді. Оған сіздердің биыл мол астық өсіріп, елімізді қуантқалы отырған абыройлы еңбектеріңіз дәлел бола алады. Агроөнеркәсіп кешені алдында іргелі міндеттер тұр. Ауыл шаруашылық өндірісін әртараптандыру, монодақылды шаруашылық жүргізу әдісінен бас тарту, өнімдерді қалдықсыз өңдеу, шағын және орта бизнеске басымдық беру дәстүрлерін жалғастыруымыз керек. Бұдан былай да аграрлық сектор айрықша назарда ұста­лынады. Біз құрғақшылық жылдары да қалыпты өнім алатындай жағдайға жетуге тиіспіз. Ең бастысы, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ете отырып, әр аймақтың ең қажетті өнімдермен өзін-өзі жабдықтауға мүмкіндіктерін талмай қарастырған жөн, – деп Мемлекет Басшысы ойын ортаға орта салды. Өз кезегінде Президент облыста ересен табысқа жету үлгісі ретінде «Зенченко және К» командиттік серіктестігін мысалға келтіріп, өзгелерді үлгі алуға ша­қырды. 

Мал шаруашылығын дамытудың өзекті міндеттерін атап көрсеткен Елбасы ірі қара етінің экспорттық әлеуетін арт­тыруға бағытталған тапсырмалардың орындалуы қатаң бақылауда ұсталы­на­тынын қадап айтты. Бұл тұрғыдан алғанда да, аймақта тындырылған істер баршылық. Бүгіндері сырттан 48 мың бас ірі қара мал жеткізілген. Фермерлік шаруашылықтар 3,4 мың бас ірі қара төлдерін сатып алған.

Басқосуда Елбасы туған жерді, ата­мекенді қалай қадірлеу-қастерлеу хақында салиқалы сөз қозғап, жи­налғандарға үлкен ой салды. Шынында да, Қазақстанда жер жәннаты саналатын өңірлер көп. Алысқа ұзамайық, Сырымбет қойнауындағы ту­ристік кластердің бір буыны ретінде жұрт­шылық жиі аялдайтын қасиетті орындардың бірі – Қарасай мен Ағынтай батырлардың кесенесі. Алыстан мұнар­тып, көз жауын алатын кешен 1999 жылы салынған. Кесененің ұзындығы 16 метрден асады. Кіреберіс бетте ұзындығы 2 метрлік найзалар шаншылған. Аққайыңдар өлкесі сан алуан ландшафтымен, табиғи қазба байлықтарымен, тамаша тарихымен ерекшеленеді. Адамдар Қызылжар өңі­рінде алғаш рет палеолит дәуірінде пайда болғанын археологиялық қазбалар да, отандық ғалымдар да нақты айғақтармен дәлелдеп берді. Бүгінде мемлекет қа­рауына алынған 500-ден астам археоло­гиялық ескерткіштер сол кезеңнің мәдениетінен, тұрмысынан мол мағлұмат береді. Энеолит кезеңіндегі ата-баба­ларымыздың өмірін Айыртау ауданында орналасқан археологиялық-тарихи ма­ңызы зор Ботай қонысы да растайды. Ботай – Қазақстандағы ерте дүние аймағының ең көне мекені саналады. Иман-Борлық өзені жағасындағы бағзы замандардағы ежелгі адамдардың өркениеті шетелдік ғалымдардың да назарын өзіне аударып, айдай әлемге ұлттық бренд ретінде танылды. Мұнда әлемде алғашқы болып Сол­түстік Қазақстанның орманды даласында, қайыңды алқабында жылқы түлігі қолға үйретіліп, бие сүтінен емге дәру, жанға шипа қымыз ашытылған. Жер қазбалары жылқымен бірге арбаның да қолда­нылғанын көрсетеді. Сөйтіп, осыдан 5 мың жыл бұрын адамзат өрке­ниетінің өмір сүргені жайлы тұжырым тарихи айна­лымға енді. Бүгінгі күні туристерді ерекше қызықтыратын ке­шенді мұражайға айналдыру – келе­шектің ісі. Оның ашылмай жатқан қыр­лары мен сырлары көп.

Президент жұмыс сапарының соңында өңірдің басты байлығы – астықты еш шашаусыз Отан қоймасына жеткізу міндетін солтүстікқазақстандық диқандар абыроймен атқаратынына сенім білдірді.